Caliban voor solo-fluit (2001)


De monster uit Shakespeare's De Storm heet Caliban. Mismaakt ter wereld gekomen, een wolvenkind, wordt hij door Prospero in de wouden gevonden, als vreemdsoortig wezen, nog minder menselijk dan een aap. Prospero neemt hem mee naar diens spelonk en palmt hem in. Hij probeert hem onder meer taal te leren, hem bij te brengen wat juist en goed is. Prospero zou, naar eigen zeggen, heel lief geweest zijn tegen hem ... mocht Caliban geluisterd hebben. Maar hij is nu eenmaal van nature niet zo geschapen dat hij iets goeds of nuttigs kan uitvoeren. Dus moet hij voor de oude intellectueel de vuilste taakjes opknapen, als slaaf hout halen, terwijl hij geplaagd wordt door Ariël, Prospero's huisknecht, en de verleiding van Miranda, zijn dochter, niet kan weerstaan. Voor alcohol en met name muziek blijkt Caliban ook gevoelig . . .

Be not afeard; the isle is full of noises,

Sounds, and sweet airs, that give delight, and hurt not.

Sometimes a thousand twangling instruments

Will hum about mine ears; and sometimes voices,

That, if I then had wak'd after long sleep,

Will make me sleep again; and then in dreaming,

The clouds, methought, would open, and shew riches

Ready to drop upon me; that, when I wak'd,

I cry'd to dream again.


Niet bang zijn. Vol geluiden is dit eiland,

Geneurie, zoete klanken die verrukken

En niemand pijn doen. Tinkelende instrumenten

-- Wel duizend -- ruisen soms rondom mijn oor.

Soms stemmen die me, zelfs als ik ontwaakte

Na lange slaap, opnieuw zouden doen slapen.

Dan weer, al dromend, leek het of de wolken

Zich openden om rijkdommen te tonen

Die zó op mij neer wilden dalen -- dan

Ontwaakte ik: 'k jankte om door te mogen dromen.

(vertaling Gerrit Komrij)


De driedelige compositie Caliban voor solo-fluit vindt zijn aanleiding in dit gegeven. We treffen de monster in diepe slaap. Ariel wekt hem met verleidelijk fluitspel. Eens Ariel hem in z'n macht heeft, plaagt hij hem door een dans te spelen waarop Caliban niet kan weerstaan te dansen. Hij laat de monster maar één keer rusten om hem dan tot nog wildere en meer uitputtende bewegingen te dwingen. Caliban valt halfdood neer. De muziek is choreografisch van aard.